مآخذ: کتاب متافیزیک و چشم سوم، تآلیف مطلب برازنده، انتشارات نوید

عبادات از جمله قرائت قرآن، تفكّر و تدبّر در آيات قرآن ، نماز و به‌خصوص نماز شب، ذكر و گريه كردن به بهانه‌هاي معنوي نيز تأثيرات بسيار عالي بر چشم دل مي‌گذارند. پيامبر گرامي اسلام نماز را نور ديده‌ي خود معرفي مي‌نمايند: «خداوند جلّ ثناؤه نور ديدة مرا در نماز قرار داد و نماز را محبوب من گردانيد، همچنان كه غذا را محبوب گرسنه و آب را محبوب تشنه. گرسنه هرگاه غذا بخورد سير مي‌شود و تشنه هرگاه آب بنوشد سيراب مي‌شود، اما من از نماز سير نمي‌شوم.»  (ترجمه ميزان الحكمه، ح 10535)

قرآن كريم به تعبير حضرت امام راحل ـ كه از عارف‌ترينِ عارفان به قرآن بود ـ بزرگ‌ترين نسخه‌ي نجات دهنده‌ي بشر از جميع قيودي كه بر پاي و دست و قلب و عقل او پيچيده است، مي‌باشد. ايشان هم‌چنين قرآن كريم را كتاب تحرّك از طبيعت به غيب و تحرّك از ماديّت به معنويّت مي‌دانند. حضرت امام قرآن كريم را مركز همه‌ي عرفان‌ها و مبداء همه‌ي معرفت‌ها مي‌دانند و معتقدند كه اگر قرآن نبود باب معرفت الله، الي‌الابد بسته مي‌بود. ايشان در بيان زيبايي مي‌فرمايند: «بدان كه اين كتاب شريف چنانچه خود بدان تصريح فرموده كتاب هدايت و راهنماي سلوك انسانيت و مربّي نفوس و شفاي امراض قلبيه و نوربخش سير الي الله است.» (قرآن باب معرفت الله، ص10، ص 20، ص 33 و ص 49)

قرائت قرآن كريم و گوش سپردن به تلاوت آيات اين لطيفه‌ي الهي از بهترين و عالي‌ترين و مطمئن‌ترين عواملي است كه بر چشم دل اثرات مثبت فراوان اعمال مي‌كند. در كتاب «قرآن باب معرفت الله» از حضرت امام راحل چنين نقل شده است: «و چون شخص قاري مقصد را يافت در تحصيل آن بينا شود و راه استفاده از قرآن شريف بر او گشوده و ابواب رحمت حق بر او مفتوح گردد و عمر كوتاه عزيز خود و سرمايه تحصيل سعادت خويش را صرف در اموري كه مقصود به رسالت نيست نكند و از فضول بحث و كلام در چنين امر مهمي خودداري كند و چون مدتي چشم دل را بر اين مقصود افكند و از ديگر امور صرف نظر كرد چشم دل بينا گردد و حديد شود و تفكر در قرآن براي نفس عادي شود و طريق استفاده باز گردد و ابوابي بر او مفتوح شود كه تا كنون نبوده و مطالب و معارفي از قرآن استفاده كند كه تا كنون به هيچ وجه نمي‌كرد، آن وقت شفا بودن قرآن را براي امراض قلبيه مي‌فهد.» (قرآن باب معرفت الله، ص 78)

صد چو عالم در نظر پيدا كند       چون كه چشمت را به خود بينا كند

تدبّر و تفكّر در آيات قرآن كريم نيز بهترين اثرات مثبت را بر چشم دل اعمال مي‌نمايد. چنانچه در كتاب شريف كافي از صادق آل محمد عليه‌السلام نقل شده است كه فرمودند: «اين قرآن راهنماي هدايت و چراغ شب تاريك است، پس جولان دهد صاحبنظر چشم خود را در آن و بگشايد نظر خود را براي استفاده از نور آن، زيرا كه تفكّر در آن زندگانيِ دلِ بيننده است، چنانچه در ظلمات و تاريكي‌ها به نور استعانت كنند، در ظلمات جهل و تاريكي‌هاي ضلالت به نور هدايت قرآن بايد هدايت جست.» (قرآن باب معرفت الله، ص 65)

سجده‌هاي طولاني نيز اثرات بسيار خوبي بر تحريك و متعادل نمودن چشم دل مي‌گذارد. براي اين منظور انسان بايد به دستوراتي كه پيرامون ظاهر و باطن سجده آمده آگاه باشد و آنها را رعايت نمايد. براي اثرگذاري بهتر سجده به اين موارد توجه فرماييد: از مهر بزرگ (حدوداً به اندازه‌ي كف دست) استفاده نماييد، مهر تربت كربلا باشد، هنگام سجده توجه و تمركز بر پيشاني باشد، هر دو چشم (سمت نگاه) به نوك بيني باشد، فقط هفت موضع (پيشاني، كف دو دست، دو زانو، دو انگشت شصت پا) بر زمين باشد، (از انداختن شكم، سينه، ساعد دست‌ها و ساير قسمت‌هاي بدن بر روي زمين خودداري شود)، در بانوان دست‌ها به بدن چسبيده باشد، در آقايان دست‌ها از بدن جدا باشد، در سجده از ذكر يونسيه استفاده شود، سجده به نيّت رضاي حق‌تعالي باشد. در شروع، سجده‌ها كوتاه مدت بوده، سپس به تدريج بر زمان آن افزوده شود. ترجيحاً بين الطلوعين (فاصله‌ي اذان صبح تا طلوع آفتاب) را براي سجده در نظر بگيريد. توجه فرماييد اين سجده غير از سجده نماز مي‌باشد.

عارف كامل، مرحوم آيت‌الله حاج ميرزا جواد آقا ملكي تبريزي مي‌فرمايند: «مرا شيخي بود جليل‌القدر، عارف، كامل، قدس‌الله تربته كه نظير او در اين مراتب كسي را نديدم، از او از عملي كه در اصلاح دل، و جلب معارف مؤثر باشد و به تجربه هم اثر آن ثابت شده باشد سؤال نمودم، او گفت عملي مؤثرتر از اين دو كه مي‌گويم نديدم، يكي مداومت بر سجدة طولاني در هر شب و روز يك مرتبه، كه در آن گفته شود: لااله الا انت سبحانك اني كنت من الظالمين

اين ذكر را بر زبان آورد در حاليكه خود را در زندان طبيعت زنداني بيند، و قيد و بند اخلاق رذيله را بر خود مشاهده كند، و با اين حقيقت كه او خود اين قيد و بند را براي خود فراهم آورده و در اين زندان خود را محبوس نموده اعتراف كند و خود را نسبت به خود ظالم و ستمكار بداند نه خدا را، و ديگر صد مرتبه قرائت سورة قدر در هر شب جمعه و عصر جمعه ...» (اسرار الصلوه، ص 428 و 429)

گريستن از ترس خدا، از اهم سفارشات بزرگان ديني است كه براي آن ثواب فراوان وعده داده شده است. پيامبر گرامي اسلام ـ كه سلام و صلوات بر او و خاندانش باد ـ به حضرت علي عليه‌السلام سفارش فرمودند كه: «در برابر هر قطره اشكي كه مي‌ريزي خانه‌اي در بهشت براي تو ساخته مي‌شود.» ايشان هم‌چنين در خطبه‌ي حجه‌الوداع فرمودند: «هركس چشمانش از ترس خدا اشك ريزد براي هر قطره اشك او به اندازه كوه احد در ترازوي اعمالش پاداش نهند». حضرت علي عليه‌السلام نيز در اين باب مي‌فرمايند: «گريستن از ترس خدا دل را نوراني مي‌كند و از خو گرفتن به گناه مصون مي‌دارد.» حضرت امام سجاد عليه‌السلام قطره‌ي اشك را با قطره‌ي خوني كه در راه خدا ريخته شود كنار هم قرار داده و آنها را محبوب‌ترين چيزها مي‌شمارد.  (ترجمه ميزان الحكمه، ح1829، ح1831، ح1837 و ح1839)

همنشين و دوست نيز مي‌تواند بر چشم سوم اثرات مثبت يا منفي بگذارد. شايد به همين دليل باشد كه در دين نيز به اين مقوله توجه فراوان شده و بزرگان ديني تاكيد بر همنشيني با مؤمنان، فرزانگان و دانشمندان را دارند. مولاي متقيان حضرت علي عليه‌السلام مي‌فرمايند: «همنشيني با فرزانگان خردها را زنده مي‌كند و جانها را شفا مي‌بخشد.» ايشان هم‌چنين مي‌فرمايند: «با فرزانگان همنشيني كن تا خردت كمال يابد و شرافت نفس يابي و ناداني از تو رخت بربندد.» اين كلام زيبا نيز از اين امام بزرگوار مي‌باشد: «با دانشمندان بنشين تا بر دانشت افزوده گردد، تربيت و ادبت نيكو شود و روانت پاكيزگي گيرد.» (ترجمه ميزان الحكمه، ح2412، ح2410 و ح2409)

عوامل اثرگذار منفي:

عوامل مختلفي بر هاله، چاكراها و به خصوص چشم سوم تأثيرات منفي اعمال مي‎كنند. خستگي و كوفتگي، زياده‎روي در ميل و عمل جنسي، زياده‎روي در خوردن به خصوص خوردن گوشت، زياده‌روي در خوابيدن به خصوص در سحرگاهان، زياده‌روي در صحبت كردن به خصوص صحبت‎هاي لغو از جمله عواملي‎اند كه بر چشم سوم تأثير منفي مي‎گذارند. هم‌چنين تفكرات منفي و منحرف، احساسات منفي و منحرف، عدم تعادل در احساسات، رفتارهاي منفي يا منحرف، عدم تعادل در رفتارها، قطع رابطه‌ي احساسي با ديگر افراد، گسستگي رابطه با طبيعت و گسستگي رابطه‌ي احساسي با خالق يكتا نيز تأثيرات منفي بر چشم سوم مي‎گذارد.

زنگ خودبيني زقلبت دور كن          چشم دل از حرف حق پر نور كن

امروزه مشخص شده است افرادي كه تمايلات جنسي بالايي دارند، در فعال كردن چشم سوم و حفظ اين توانايي با مشكلات بيشتري روبه‎رو هستند. اين واقعيت كه رهروان معنويت به خوبي به آن پي‌برده‎اند، با كشفيات اخير درباره‌ي اثر غده‌ي پينه‎آل در تنظيم فعاليت‌هاي جنسي هماهنگي دارد.

Reference: Dr Motaleb Barazandeh, Metaphysics and Ajna, Navid publications, 1383